آخرین مطالب
امکانات وب
آیه چهاردهم:
فرق بین اسلام و ایمان
قَالَتِ الْأَعْرَابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَلَكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنَا وَلَمَّا يَدْخُلِ الْإِيمَانُ فِي قُلُوبِكُمْ وَإِنْ تُطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَا يَلِتْكُمْ مِنْ أَعْمَالِكُمْ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
(ای رسول) اعراب (بنی اسد و غیره) که بر تو منت گذارده و گفتند ما (بی جنگ و نزاع) ایمان آوردیم به آنها بگو که ایمانتان (از زبان) به قلب وارد نشده، به حقیقت هنوز ایمان نیاوردهاید لکن بگویید ما اسلام آوردهایم (و از خوف جان به ناچار تسلیم شدهایم) و اگر بعد از این با ایمان (حقیقی) خدا و رسول وی را اطاعت کنید از او (اجر) اعمال شما هیچ نخواهد کاست. و از گناه گذشته میگذرد که خدا بسیار آمرزنده و مهربان است.
بر اساس این آیه تفاوت «اسلام» و «ایمان» در این است که: اسلام، شکل ظاهری و قانونی دارد و هر کس شهادتین را بر زبان جاری کند در سلک مسلمانان وارد میشود و احکام اسلام بر او جاری میگردد.
ولی ایمان یک امر واقعی و باطنی است و جایگاه آن قلب آدمی است نه زبان و ظاهر او.
اسلام ممکن است انگیزههای مختلفی داشته باشد حتی انگیزههای مادی و منافع شخصی ولی ایمان حتماً از انگیزههای معنوی از علم و آگاهی سرچشمه میگیرد و میوه حیاتبخش این درخت ایمان، همان تقوا است.
این همان چیزی است که در عبارت گویایی از پیغمبر گرامی6 اسلام آمده است:
الاسلام علانیه و الایمان فی القلب
اسلام امر آشکاری است ولی جای آن میان دل است[1]
نکته دیگر اینکه: عبارت «لم تؤمنوا» ایمان نیاوردهاید و عبارت دنبال آن «ولما یدخل الایمان فی قلوبکم». (هنوز ایمان در دلهایتان وارد نشده، تکرار نیست.)
بلکه دومی میخواهد بفرماید: هنوز ایمان وارد دلهایتان نشده اما انتظار هست که در آینده ایمان وارد قلبهایتان شود[2] قسمت دیگر آیه این است که: اگر خالصانه از خدا و پیامبر6اطاعت کنید و ایمان واقعی داشته باشید، خداوند حتی کوچکترین حسنات شما را میپذیرد و چیزی از جزای اعمالتان کم نمیکند، زیرا که خداوند غفور و رحیم است.
آیه پانزدهم:
نشانههای ایمان
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتَابُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ
مؤمنان (واقعی) فقط آن کسانند که به خدا و رسول او ایمان آوردند و بعد هیچگاه شک و ریبی به دل راه ندادند و در راه خدا به مال و جانشان جهاد کردند. اینان به حقیقت راستگو هستند.
این معیارهایی است که در هر زمان میتوان بوسیله آن مؤمنان واقعی را از غیرواقعی بازشناخت. در این آیه شریفه پس از اینکه معیارهای ایمان بیان گردید و معلوم شد کسی که در دین دچار شک[3] نمیشود و حاضر میشود مال و جان خود را در راه اطاعت از خدا و پیامبر6 فدا کند، دارای ایمان است، میفرماید:
اولئک هم الصادقون
چنین کسانی راستگو هستند.
البته این عبارت بیان این است که آن بادیه نشینان دروغگو بودند.[4]
آیه شانزدهم و آیه هفدهم:
این خداست که بر مؤمنان منت گذاشته است.
قُلْ أَتُعَلِّمُونَ اللَّهَ بِدِينِكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ.
يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا قُلْ لَا تَمُنُّوا عَلَيَّ إِسْلَامَكُمْ ۖ بَلِ اللَّهُ يَمُنُّ عَلَيْكُمْ أَنْ هَدَاكُمْ لِلْإِيمَانِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ.
ای رسول (با مردم ریایی) بگو شما میخواهید خدا را به دین خود آگاه سازید (که اظهار دریافت میکنید) و حال آنکه خدا آنچه در آسمانها و زمین است هم را میداند و کلیه امور عالم آگاه است. آنها بر تو، به مسلمان شدن منت میگذارند، بگو شما به اسلام خود بر من منت منهید بلکه اگر راست میگویید (و ایمان حقیقی دارید) خدا بر شما منت دارد که شما را به سوی ایمان هدایت فرموده است.
شأن نزول
در شأن نزول آیات فوق گفته شده است: طائفه بنی اسد در سالهای خشکسالی با انگیزههای مادی نزد پیامبر6 آمده و گفتند ما ایمان آوردیم. پیامبر 6 مأمور شد، جواب آنها را بدهد، سپس آنها آمده و سوگند خوردند که ما مؤمن واقعی هستیم که این در جواب آنها نازل گردید و سپس در جواب منت گذاشتن آنها که دائم میگفتند، ای پیامبر6 ما بدون جنگ داوطلبانه آمدیم و ایمان آوردیم و خود را طلبکار خدا و پیامبر6 میدانستند آیه بعدی (آیه 17) نازل شد.
واژه منت از ماده «من» (شش کیلو) به معنی وزنه مخصوصی است. سپس به هر نعمت سنگین و گرانقدری اطلاق شده است. منت بر دو گونه است، اگر جنبه علمی داشته باشد خوب، ولی اگر جنبه زبانی و لفظی داشته باشد، زشت و ناپسند است.[5]
شاید بتوانیم از آیات فوق این نتیجه را بگیریم که دو نوع اسلام وجود دارد و دو نوع مسلمان:
اسلام ظاهری که فقط با زبان است و پیروانش بر اسلام و مسلمانان منت میگذارند. که شاید بتوان نام اسلام آمریکایی را که امام راحل فرمودند بر آن نهاد. افرادی که دائماً میگویند: انقلاب برای ما چه کرد؟ روحانیت برای ما چه کردند؟ و همواره اسلامشان را با شعار به رخ میکشند از این قماشند.
و اما افرادی که خود را مدیون خدا پیامبر6 دانسته و با جان و مال فداکاری نموده و لحظهای در راه شک و تردید به دل راه ندادهاند. و باز هم خود را بدهکار و قاصر دانسته و خدمتهایشان را اندک میشمارند. آنان مؤمنین راستین و اسلامشان اسلام حقیقی است که البته تعدادشان اندک است.
علامه; ذیل آیات فوق بیان میدارد که خطای این منت گذاردن از دو جهت است. اول اینکه منت گذاری خود را متوجه رسول خدا6 کردند با اینکه او یک رسول است و بس.
و جهت دوم این که منت را البته اگر منتی باشد ـ با سلام خود نهادند[6] که در جواب میفرماید ایمان دارای منت است نه اسلام و آن هم خداوند است که بر مؤمنین منت میگذارد و نه مؤمنین بر خدا.
آیه هجدهم:
خداوند به آنچه انجام میدهید بیناست.
إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ
خداوند اسرار غیب زمین و آسمانها را میداند و به آنچه شما بندگان میکنید (از نیک و بد، خالص یا ریا از همه) آگاه است.
این آیه کریمه تمامی مطالب سوره یعنی آنچه را نهی کرده بود و یا امر نموده بود و همه حقایقی که در آن آمده (نقش تقوا، فرق اسلام و ایمان و غیره) همه را تعریف نموده است.[7]
چون خداوند «بصیر بما تعملون» است، به همه مسائل درونی و برونی شما بینا و بصیر است و شاید بتوان گفت این آیه ضمانت اجرای همه اوامر و نواهی است که در سوره بیان گردیده است، و این وجود حضرت حق است که ناظر و مراقب است و هم اوست که بصیر به اعمال و نیات است.
پروردگارا به عظمت رسولالله6 و به کرامت کلامالله سوگندت میدهیم، همه معاصی و گناهان ما را بخشیده و قدرتی عطا فرما که بتوانیم همه دستورات قرآن کریمت را که سعادت دنیوی و اخروی را در بردارد بصورت شایسته جامه عمل بپوشانیم.
پروردگارا! روح بلند امام امت را با انبیاء و اولیاء محشور بدارد.
پروردگارا سایه رهبر عظیم الشأن انقلاب اسلامی حضرت آیت الله خامنهای را بر مسلمین جهان مستدام بدار.
و عجل فی فرج مولانا صاحب الزمان
پرسشها
1ـ موضوع کلی و اصلی در سوره حجرات کدام است؟
2ـ هدف هر انسانی در زندگی چیست؟
3ـ چهار نکته کلی و مهم از سوره حجرات را بنویسید؟
4ـ کلمه حجرات به چه معناست؟ و چرا این سوره به این نام نامیده شده است؟
5ـ چه نکته مهمی از خطاب «یا ایها الذین امنوا» برداشت میشود در دو سطر بنویسید؟
6ـ اولین آفتی که سبک زندگی دینی را متزلزل میسازد در کدام است؟
7ـ نظر علامه; در مورد پیشی گرفتن از خدا و رسول6 چیست؟
8ـ دو مورد از تندرویهای افراد در سبک زندگی دینی به عنوان نمونه ذکر کنید؟
9ـ تقوی به چه معنا است و منظور از تقوای گربهای چیست؟
10ـ حبط اعمال یعنی چه؟ و چه چیزهایی باعث حبط عمل میشود؟
11ـ چرا قرآن کریم در رابطه با ادب و احترام به پیامبر6 تأکید فراوان نموده است؟
12ـ فاسق به چه کسی گفته میشود؟
13ـ انواع خبر (روایت) را بنویسید؟
14ـ شأن نزول آیه (نباء) (آیه ششم) را بنویسید؟
15ـ چگونه میتوانیم بفهمیم که آیا خیر و خوبی در ما وجود دارد یا نه؟
16ـ یک حدیث در مورد حب و بغض بنویسید؟
17ـ وظیفه مؤمنین در قبال نزاع و درگیری در بین دو گروه مؤمن چیست؟ و منظور از صلح کدام صلح است؟
18ـ انواع برادری در اسلام را بنویسید؟
19ـ ده حق از حقوق سی گانه برادری بین مسلمانان را بنویسید؟
20ـ ریشههای اختلافات اجتماعی در چیست؟
21ـ «ولا تلمزوا انفسکم» به چه معناست؟ توضیح دهید؟
22ـ شأن نزول «ولاتنابزوا بالالقاب» را بنویسید؟
23ـ ترجمه دو حدیث را در مورد گمان بنویسید؟
24ـ عبارت قرآن کریم در مورد نهی از تجسس را بنویسید؟
25ـ در مورد زشتی غیبت سه سطر بنویسید؟
26ـ آیا قرآن کریم تجسس را هم به خوردن گوشت برادر مرده تشبیه نموده است؟ در این مورد توضیح دهید؟
27ـ رمز دستورات شش گانه را بنویسید؟
28ـ انواع توبه از جانب خدا را توضیح دهید؟
29ـ شأن نزول آیه غیبت را شرح دهید؟
30ـ یک حدیث در مورد غیبت همراه با ترجمه آن بنویسید؟
31ـ انگیزههای غیبت را نام ببرید؟
32ـ علاج غیبت را بنویسید؟
33ـ موارد استثناء غیبت کدام است؟
34ـ در برتری انسانها بر یکدیگر چه ملاکهایی غلط و کدام ملاک صحیح است؟
35ـ شأن نزول آیه سیزدهم «یا ایها الناس انا خلقناکم...» را بنویسید؟
36ـ فرق اسلام و ایمان را بنویسید؟
37ـ نشانههای ایمان کدام است؟
38ـ آیا ما به اسلام و انقلاب بدهکاریم یا اسلام و انقلاب به ما؟ این مطلب را با توجه به آیات آخر سوره حجرات توضیح دهید؟
39ـ ترجمه «والله بصیر بما تعملون» را بنویسید و به طور مختصر توضیح دهید؟
40ـ به نظر شما راهکارهای عملی برای نشر، گسترش و عمل به دستورات و آداب اجتماعی این سوره در جامعه اسلامی وجود دارد؟
فهرست منابع و مآخذ
ـ الامین العاملی علامه بزرگوار سید محسن، (اعیان الشیعه) امام حسن (ع) و امام حسین (ع)، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
ـ امین بانوی اصفهانی (نصرت بیگم) مفسر قرآن، تفسیر مخزن العرفان، نهضت زنان مسلمان 1363.
ـ دستغیب آیت الله شهید سید عبدالحسین، آدابی از قرآن، کانون تربیت شیراز 1361.
ـ دستغیب آیت الله شهید سید عبدالحسین، گناهان کبیره، کانون تربیت شیراز 1363 چاپ سوم.
ـ زمخشری، جارالله، تفسیر الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التاویل، نشر ادب الحوزه.
ـ طباطبایی علامه سید محمد حسین (ره)، المیزان عربی ج 18 و فارسی ج 6، تهران انتشارات محمدی چاپ پنجم (و همچنین المیزان عربی).
ـ طباطبایی علامه سید محمد حسین، قرآن در اسلام، قم انتشارات هجرت.
ـ الفضل بن الحسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، قم انتشارات کتابخانه آیت الله العظمی مرعشی نجفی 1403 ق.
ـ قطب راوندی، فقه القرآن.
ـ کلینی، تقیه الاسلام ابی جعفر محمدبن یعقوب ترجمه رسول محلاتی، اصول کافی، تهران دفتر نشر و فرهنگ اسلامی.
ـ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، تهران دارالکتب الاسلامیه 1362.
ـ مقباس الهدایه مامقانی، تلخیص مقباس الهدایه توسط علیاکبر غفاری، تهران جامعه الامام الصادق (ع) 1369.
[1]ـ نمونه 22/210
[2]ـ المیزان عربی 18/335
[3]ـ اینکه از کلمه «ثم» استفاده شده نه از «و» در عبارت «ثم لم یتابوا» دلالت بر این دارد که شک نکردن آنان منحصر به یک زمان نیست بلکه در زمانهای آینده نیز شک نمیکند تو گویی که پیدایش شک چیزی است که دائماً خطرش وجود دارد. المیزان فارسی 36/208
[4]ـ تعریضاً بان هولاء هم الکاذبون: کشاف 4/376
[5]ـ نمونه 22/216
[6]ـ المیزان فارسی 36/210
[7]ـ المیزان فارسی 36/210
منشأ مشروعیت حکومت دینی در نهج البلاغه...
ما را در سایت منشأ مشروعیت حکومت دینی در نهج البلاغه دنبال میکنید
برچسب: نویسنده: بازدید: 104